Иң яҡшы проекттар исемлеге билдәле булды

Сентябрь айында башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү ойошмаһы телебеҙҙе популярлаштырыуға арналған проекттарҙы матди ярҙам менән тәьмин итергә әҙерлеге тураһында хәбәр итте. Ойошма еткереүенсә, конкурстың маҡсаттары:

- башҡорт телен популярлаштырыуға йүнәлтелгән проекттарға, гражданлыҡ башланғыстарына финанс яҡтан тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү;

- Башҡортостан Республикаһы халҡын ижади эшмәкәрлеккә һәм социаль проектлауға йәлеп итеү, шулай уҡ граждандар әүҙемлеген арттырыу.

Бер ай дауамында йәштәр медиаһы, IT, мәғариф, мәҙәниәт, фән өлкәһендә телде һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән эштәр ҡабул ителде. Барлыҡ проекттарҙан эксперт комиссияһы икенсе этапҡа 87 эш араһынан 11 проект һайлап алды. Уларҙың авторҙары оффлайн яҡлауға сығып, эксперттар алдында сығыш яһаны. Мәрәйҙәр һаны буйынса киләһе проекттар еңеүсе тип табылды:

1. Хәйруллина Алина, Башҡорт фольклорын өйрәнеү өсөн Геймификацияланған чат-бот;
2. Хамматов Шәһит, "Телбиҫтәһе" видеороликтары;
3. Үтәбаев Инсур, “Әкиәт” тауышлы пазл;
4. Ғәлләмова Динара, “Йыр-алыш” музыкаль-күңел асыу уйыны;
5. Йәһүҙина Дилә, "Мин беләм" урам акцияһы;
6. Сәсәнбаев Айбулат, "Айыуҙар тураһында дөрөҫлөк" йәнһүрәте;
7. Шакиров Искәндәр, Башҡорт телен һүҙ ҡулланылышы миҫалдары коллекцияһын тулыландырыу;
8. Саньярова Рәмилә, “Батырҙар иле - Башҡортостан” мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы гражданлыҡ-патриотик рухта тәрбиәләү буйынса буяуҙар серияһы;
9. Таһирова Әлфиә, “Тирмәкәй” күсмә театры;
10. Дилмөхәмәтова Ләйлә, Башҡорт мәҡәлдәре һәм әйтемдәре менән экосумкалар.

Еңеүселәрҙе бүләкләү тантанаһы 14 декабрь - Башҡорт теле көнөндә уҙасаҡ. Проекттарҙы ғәмәлгә ашырыу процессын Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү ойошмаһының социаль селтәрҙәрендә күҙәтеп барырға мөмкин.

Еңеүсе проекттар:

1. Башҡорт фольклорын өйрәнеү өсөн folk Game геймификацияланған Чат-ботын эшләү. Был мәктәп уҡыусыларын һәм студенттарҙы башҡорт фольклорын өйрәнеүгә йәлеп итеү өсөн заманса инструмент. Уҡытыусыларҙа башҡорт фольклорын өйрәнеүҙә файҙалы булған ябай инструмент барлыҡҡа киләсәк. Йәштәр башҡорт фольклорының төп персонаждары менән танышасаҡ, киң таралған һәм һирәк осраған әкиәттәрҙе өйрәнәсәк, халыҡтың мәҙәни үҙенсәлектәрен яҡшыраҡ аңлай башлаясаҡ. Башҡорттарҙың традицион ҡиммәттәрен: Ватанға һөйөүҙе, хеҙмәткә ихтирамды, күршеләре менән яҡшы мөнәсәбәттәрҙе яҡлауҙы аңлайышлы һәм ябай формала үҙләштерәсәк. Чат-бот башҡорт халҡының мәҙәни мираҫын белеүгә, фольклорҙы популярлаштырыуға ыңғай йоғонто яһаясаҡ. Авторы Хәйруллина Алина Ринат ҡыҙы.
2. "Телбиҫтәһе" видеоклиптары. Мәктәптәр һәм балалар баҡсалары буйынса проектты ойоштороусылар һәләтле балаларҙы эҙләй, улар камераларҙан ҡурҡмайынса башҡорт телендәге көнүҙәк темалар хаҡында фекер йөрөтөү һәләтен күрһәтә аласаҡ. Балалар үҙҙәренең фекерҙәрен алып барыусының һорауҙарына яуап биреп, конкрет темаға ҡарата уртаҡлаша. Проект социаль селтәрҙәрҙә башҡорт контентын үҫтереүгә һәм популярлаштырыуға, балалар һәм өлкәндәр араһында медиа өлкәһен үҫтереүгә йүнәлтелгән. Авторы Хамматов Шәһит Зәйет улы.
3. “Әкиәт” тауыш пазлы. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында педагогтар һәм балалар өсөн ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән балалар өсөн тауыш пазлдарын эшләүгә йүнәлтелгән. Әкиәттәр һәм аудиоколонка мотивтары буйынса башҡорт телендә әкиәтте ҡабатлаған пазлдар комплектынан ғибәрәт. Эшләү принцибы һәм башҡа пазлдарҙан айырмаһы шунда: бала пазлдарҙан дөрөҫ «әкиәт йыйғандан» һуң, ул аудиоколонкаға пазлдың һуңғы «киҫәге»н ҡушып, был әкиәтте башҡорт телендә тыңлай ала. Бындай ҡыҙыҡлы күңел асыу барышында балалар ҡулдарҙың ваҡ моторикаһын яҡшыртасаҡ, шулай уҡ логик һәм арауыҡ фекерләүен үҫтерәсәк. Авторы Үтәбаев Инсур Рәмил улы.
4. Йыр-алыш музыкаль-күңел асыу уйыны. Билдәле «Угадай мелодию» теле-уйынының башҡорт версияһы. Уйын ике турҙа уҙғарыла: 1 – заманса йырҙар; 2 – боронғо, башҡорт халыҡ йырҙары. Әлеге ваҡытта «Йыр-алыш» уйынының республикала аналогы юҡ. Тәҡдим ителгән проект халыҡ йырын яҡлауға, популярлаштырыуға һәм танылыуға йүнәлтелгән. Ул башҡорт этносының рухи мираҫын һаҡлауға һәм артабанғы быуынға тапшырыуға булышлыҡ итәсәк. Бынан тыш, ул телдән дә, музыкаль телмәрҙә лә телде яҡшыртырға мөмкинлек бирә. Авторы Ғәлләмова Динара Мәҡсүд ҡыҙы.
5. "Мин беләм" урам акцияһы. Был башҡорт телен, башҡорт мәҙәниәтен һәм тарихын популярлаштырыуға йүнәлтелгән видео-проект. Акция сиктәрендә Өфө халҡы менән фильм төшөрөлә. Уларға башҡорт теле, мәҙәниәте һәм тарихы темаһына һорауҙар һәм эштәр биреләсәк. Акцияның төп йүнәлештәре: артабан дауам итергә тейешле башҡорт мәҡәлдәре һәм әйтемдәре; авторҙы уҡырға һәм атарға кәрәк булған башҡорт шағирҙарының әҫәрҙәре; тәржемә итергә кәрәк буласаҡ башҡорт телендәге һүҙҙәр һәм фразалар; уларҙы белергә кәрәк буласаҡ тарихи шәхестәрҙең портреттары; әҙәби әҫәрҙәрҙең сюжеттары буйынса һорауҙар; милли кейемгә ҡағылышлы һорауҙар; башҡорт телендәге йырҙар һ.б. Авторы Йәһүҙина Дилә Солтан ҡыҙы.
6. "Айыуҙар тураһында хәҡиҡәт" мультсериалының яңғырашы. «We Bare Bears» мультсериалының 1-се миҙгелен башҡорт телендә дубляжлау. Был айыуҙың бала сағы тураһында мини-эпизодтар. Өс тәрбиәгә алынған айыу ағалы-ҡустылы тормошонан алынған хикәйәләргә нигеҙләнгән. Улар интернетта популяр булырға тырыша, йәмғиәттә йәшәргә өйрәнә, шәхси көрсөк кисерә. Мультфильм үҙ-ара ярҙам итеүгә, дуҫлыҡҡа һәм изгелеккә өйрәтә. Ул бөтә донъяла ҙур популярлыҡ яулай, донъяның күп телдәренә, шул иҫәптән рус теленә тәржемә ителә. Жанры: комедия, мажаралар, анимация. Проекттың бурыстары: балалар өсөн туған телдә контент биреү, һүҙлек запасын байытыу, балаларҙы мультсериалдың фәһемле тарихтары аша тәрбиәләү. Авторы Сәсәнбаев Айбулат Фларид улы.
7. Башҡорт теленең һүҙ ҡулланылышы миҫалдары коллекцияһын тулыландырыу. Проекттың маҡсаты - уны ярайһы уҡ яҡшы кимәлдә белгән башҡорт телендә һөйләшеүселәр араһында конкурс ярҙамында ике телле һүҙ ҡулланыу өлгөләренең ҙур коллекцияһын йәки башҡаса параллель корпусты йыйыу. Телде башланғыс кимәлдә өйрәнеү өсөн ике телле параллель миҫалдар идеаль, был проектта – рус-башҡорт ике йүнәлешле һөйләм парҙары. Телдәрҙе параллель уҡыу ярҙамында өйрәнеүҙең үҙен раҫлаған ысулы бар. Был проект тап ошо алымға нигеҙләнгән. Конкурс Telegram @bashkort_translate_bot-та чат-бот платформаһында үтәсәк. Авторы Шакиров Искәндәр Алик улы.
8. Башҡорт, рус, инглиз телдәрендә мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы гражданлыҡ-патриотик тәрбиәләү буйынса "Батырҙар иле – Башҡортостан" буяуҙар серияһы. Проекттың маҡсаты – балаларҙы башҡорт халҡының тарихи үткәне һәм бөгөнгөһө, хәҙерге геройҙары менән таныштырыу юлы менән гражданлыҡ-патриотик тәрбиәләү аша башҡорт телен пропагандалау һәм популярлаштырыу. Буяуҙар серияһы өс өлөштән торасаҡ: «Батыр егет – ил күрке"нең беренсе өлөшө хәрби дан тарихына, милли батырҙарға бағышланасаҡ; икенсеһе – Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Уралдан сыҡҡан кешеләрҙең ҡаһарманлыҡ батырлыҡтарына; өсөнсөһө – “Уралым бөркөттәр” геройҙарына. Буяу өсөн һүрәттәр башҡорт, рус һәм инглиз телдәрендә тейешле сағыу иллюстрациялар һәм ҙур булмаған текст менән (был полилингваль уҡыу мөхите шарттарында буяуҙарҙы ҡулланырға мөмкинлек бирәсәк), шулай уҡ тәҡдим ителгән хәрби-тарихи факт менән артабан үҙаллы танышыу өсөн QR – код – һылтанмалар менән бергә күрһәтеләсәк. Авторы Саньярова Рәмилә Рәмил ҡыҙы.
9. "Тирмәкәй" күсмә театры. Проект башҡорт телен һәм мәҙәниәтен һаҡлауға һәм таратыуға йүнәлтелгән. Проект сиктәрендә өс артистан торған «Тирмәкәй» күсмә театрын ойоштороу планлаштырыла: герой – егет, героиня – ҡыҙ Һылыуҡай һәм Айыу (үҫкән ҡурсаҡ). Улар спектакль барышында балаларҙы башҡорт халҡының мәҙәниәте һәм көнкүреше, тирмә биҙәлеше, музыка ҡоралдары: ҡурай һәм ҡумыҙ менән таныштыра, балалар менән бергә башҡорт телендәге әйберҙәрҙең, инструменттарҙың, кейем элементтарының исемдәрен һөйләй. Спектакль балалар менән интерактив формаһында төҙөлә: һорау-яуап, уйындар, флешмоб. Театрлаштырылған эшмәкәрлек баланың шәхесен үҫтерә, мәҙәниәткә тотороҡло ҡыҙыҡһыныу тәрбиәләй, төп геройҙар өсөн борсолоу йәһәтенән балаларҙың артистик күнекмәләрен камиллаштыра. Авторы Таһирова Әлфиә Гис ҡыҙы.
10. Башҡорт әйтемдәре һәм һүҙбәйләнештәр менән экосумкалар. Проект үҫмерҙәр һәм йәштәр араһында башҡорт телен популярлаштырыуға йүнәлтелгән. Шулай уҡ проект экологик материалдарҙы аҡыллы ҡулланыуға һәм һайлауға иғтибарҙы йәлеп итә. Бындай экосумкаларҙы бүләк, сувенир йәки һатып алыу йәки саунаға барыу өсөн уңайлы сумка итеп һайларға мөмкин. Авторы – Дилмөхәмәтова Ләйлә Ғайса ҡыҙы.