ТАШТАР

Оятҡа ҡалған кейәү ауылдан сығып китә һәм бер йылдан ғына әйләнеп ҡайта. Бер үҙе түгел, ә яңы кәләш менән. Уныһы етем, ғәрип, ярым һуҡыр (һуңынан ул тулыһынса һуҡырайҙы) була. «Быныһы инде бер ҡайҙа ла ҡасмаясаҡ, – ти олатайым үҙенең атаһына. – Тирә-яҡтағы иң йәмһеҙ ҡыҙҙы һайлап алдым». Ҡасманы. Уларҙың тормошо тураһында оҙаҡ һөйләргә мөмкин. Тотош бер йыр ул. Әрнеткес йыр. Өләсәйем 21-се йылғы аслыҡта биш улын ерләй. Ире лә һуғышта һәләк була. Ул беҙҙең менән йәшәне. Мин уны етәкләп йөрөттөм – әбейҙәргә ҡунаҡҡа барһынмы, магазинғамы, һәр саҡ янында булдым. Үҙе гел бер теләкте теләр ине: «Бәхетле бул, улым. Бөгөн һин мине түгел, үҙеңде тормош буйлап етәкләп йөрөттөң». Башҡортса күңелгә ятышлы ғына, рифмалы яңғыраған был хикмәтле һүҙҙәрҙе, мин нимәнәндер аҡылым томаланып, упҡын ситенә килеп еткән саҡтарҙа йыш иҫкә ала һәм, ана ҡолайым, бына ҡолайым тигәндә, үҙемдә көс табып, тормошҡа яңыса ҡарай башлай инем.

Олатайым унда ниндәй йәмһеҙлек тапҡандыр, быныһын барыбер аңламаным. Ул миңә күпме легенда көйләне (һөйләмәне, ә көйләне), күпме йыр йырланы!

Өләсәйемдең бер әүәҫлеге бар ине (әгәр ҙә уны әүәҫлек тип атап булһа): йылғанан таштар килтереп, уларҙы бер нисә ай үҙенең эргәһендә йөрөткәндән һуң, ҡулында тигеҙ генә өйөрөлтөп, оҙаҡ итеп доғалар уҡыны. Һәр береһенә – меңләгән доға. Өләсәйемдең ҡулында улар ялтырап киткән һымаҡ тойола ине. Тормошоноң ахырына яҡынлағанда йәшник тулы төрлө хикмәтле биҙәкле таштар йыйылды. «Ҡәберемде шулар менән ҡапларһығыҙ», – тип йыш ҡына иҫкәртеп торҙо. Уның ҡулдарының йылыһын, үҙе яңғыратҡан доғаларҙың моңон һеңдергән таштар мәрхүмәнең тыныслығын һәм хәтерен һаҡларға тейеш ине. Эйе, хәтерен, ошо һүҙгә ул айырыуса баҫым яһаны.

Өләсәйем мин әрмелә саҡта мәрхүмә булды. Тыуған ауылыма ҡайтып төшкәс тә уның ҡәберенә юлландым. Теге серле таштар менән ҡапланған ҡәбер өйөмө ҡаршылар мине тип уйлағайным да, йәм-йәшел үлән күреп аптырап ҡалдым. Ҡәбер өҫтөнә, әйтерһең дә, асыҡ йәшел төҫтәге балаҫ йәйелгәйне. Әллә, үтенесен онотоп, таштарҙы һалмағандармы? Ныҡлабыраҡ ҡараным. Юҡ, таштар – урынында, улар ҡәберҙе тығыҙ ҡатлам булып ҡаплаған. Тик йәшел үлән ҡайҙан? Таштарҙан үҫеп сыҡтымы икән? Нимәне аңлата һуң был?

 

Флорид Бүләков. Иҫтәлектәр.