+19 °С
Болотло
75 лет Победы
Бөтә яңылыҡтар
Дөйөм мәҡәләләр
1 Август , 17:00

Күңел ҡанатын нығытып, осошҡа әйҙәй белеүсе

– Һаумыһығыҙ!.. Был донъяла тәүге көн генә йәшәгәндәй, ғәжәйеп йылы һаулыҡ һорашыуға кинәнеп ҡараным. Ул һүҙҙә ни тиклем үлсәүһеҙ наҙ, яҡтылыҡ йәшеренгәнен тойоу – күңел осошона тиң икән. Кешегә ҡанат үҫтерә белеүсе тылсым эйәләре тиһәм, сәйерерәк яңғырар, әммә заманыбыҙҙың илекһеү хәлдәре шауҡымында ошондай кешеләр менән күрешеп аралашыу – оло бәхет. – Һаумыһығыҙ!.. Ул шифаны бер миңә генә бүлеп бирмәне, ә көн һайын, инде биш тиҫтәгә яҡын йылдар бихисап тамашасыһына тарата. Донъяның иң сихәтле төҫ-биҙәктәрен сәхнәнән һирпә. Башҡортостандың халыҡ артисы Зифа Ғаяз ҡыҙы Баязитова ата-әсәһенән алған иғәнәтле, рәхимле күңел нурҙары менән бына ошолай ихлас уртаҡлаша белә, кешеләрҙе уйлы булырға саҡыра. Донъяға үҙ халҡы рухына ғашиҡ башҡорт ҡатын-ҡыҙы булып бағыуы – һоҡланыу уятып ҡына ҡалмай, уны иҫ киткес халыҡсан шәхес итеп таныта. Әҙәм балаһы холоҡто бәрәкәтле тыуған яҡ тәбиғәтенән дә ала, тиҙәр. Зифа Ғаяз ҡыҙы Баймаҡ районы Күсей ауылында тыуған. Тыуған тәбиғәтенең һәр матурлығын, үлән-сәскәһен, ағас-емешен һоҡланып күҙәтеүен тасуирлай белгән кеше ул. Шулай булмай ҙа, Күсей ғәжәйеп матур урында, Ирәндек тауҙарының Күсем ташы тапҡырында урынлашҡан. Бик матур ауыл! Бынан бер нисә быуат элек хәҙерге Бөрйән яҡтарынан килеп төйәк иткән Күсей исемле кеше был урындың йәшәр өсөн бик уңайлы булыуын белгән. Шишмәләре һыуы тәмле, шифалы, һауаһы ла тын юлдарын иркенәйтеп ебәргәндәй. Был төбәк Башҡортостанға һәм Рәсәйгә бик күп шәхестәр, оло талант эйәләре үҫтереп сығарған. Билдәле Бирғәле сәсән, мәшһүр ҡурайсы Хәмит Әхмәтов, хореограф, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Йәүҙәт Бикбирҙин, Советтар Союзы Геройы Тәфтизан Миңлеғолов, ғалим, «Әлифба» авторы Абдрахман Ғәлләмов, Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаев, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Таңсулпан Ғарипова, Башҡортостандың халыҡ артисы Зифа Баязитова һәм башҡалар… Был исемлек тағы ла тулыланыуын дауам итә. Сөнки сәмләнеп, дәртләнеп йәшәгән халыҡ араһында битараф ҡалыу мөмкинлеге юҡ. Зифа Ғаяз ҡыҙының ата-әсәһе – уҡытыусылар, балаларын матурлыҡ, ғорурлыҡ, азатлыҡ рухы, аҡыл менән тәрбиәләй. Сөнки беҙҙең халыҡтың булмышы шундай, бүтәнсә булыуы мөмкин түгел. Ғаиләләге ете бала араһында бер Зифа апай сәнғәт юлын һайлай. Ҡалғандары – барыһы ла мәғариф өлкәһендә. Зифа Ғаяз ҡыҙы бала сағынан актриса булырға хыяллана. Элек, ауылға спектакль, йә концерт менән килгән артистарҙы йортҡа төшөрөү йолаһы булған. Шундай мәлдә Зифа апай әсәһен аптырашта ҡалдыра: бер кемдән рөхсәт алмай тороп, тота ла өйгә артистар алып ҡайта. Бәләкәй генә ҡыҙ балаға ышанып килеүсе ололарҙы әйт әле! Ял көнө кер сайҡатып йөрөүсе әсәһе, Сәкинә Кәлимулла ҡыҙы юғалып ҡалмай. Оло бүлмәгә табын йәйеп, ҡунаҡсыллыҡ күрһәтә. Тап ошонда, актерҙарҙың көҙгө алдына ултырып нисек гримм һалыуҙарын, артабан сәхнәгә сығыуҙарын, үҙҙәрен тотоштарына тиклем иҫе китеп күҙәтер була бәләкәй генә Зифа. Һуңынан, әхирәттәре алдында «сәхнә» ойоштора башлай. Бер ҡараһаң, бала саҡ шуҡлыҡтары ғына кеүек. Әммә тап ошо мәл уның күңелендә сәнғәт орлоғоноң барлыҡҡа килеү осоро булғандыр. Зифа Ғаяз ҡыҙы 1969–1973 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетында уҡый. Олег Ханов, Рәфил Нәбиуллин, Рафиға Ғәлина, Зилә Сәлишева, Риф Сәйфуллин, Гөлшат Зыязитдинова, Салауат Итбаев, Суфия Ҡорбанғәлиева, Анфиза Хафизова, Юнир Салауатов, Вәкил Йосопов, Хисмәтулла Дәүләтовтар менән бик татыу төркөмдә уҡый. Уларҙың берҙәмлеге, дуҫлығы бөгөн дә республикабыҙҙың сәнғәт өлкәһендәгеләрҙә һоҡланыу тыуҙыра. Ә Сибай театрына юллама менән бер юлы дүрт кеше – бөгөн инде Башҡортостандың халыҡ артистары Зифа Баязитова, Риф Сәйфуллин, Вәкил Йосопов һәм Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Хисмәтулла Дәүләтов эшкә ебәрелә. Күп кенә ролдәрҙе бергә уйнарға, күп осраҡта партнер булырға тура килеүе – бер-береһен яҡшы белгән актерҙар өсөн еңелгә тура килә.

  Ҙур сәхнәлә тәүге роль... Ул, ҡайсаҡ актерҙы тулыһынса аса алмаһа ла, тамашасы күңелендә тәүге һығымталар яһарға булышлыҡ итә. Зифа Баязитованың иң тәүге роле – Гәрәй Исхаҡовтың «Бөркөт ҡанаты» спектаклендә шәфҡәт туташы Сәриә. Үҙенең мөләйемлеге, йомшаҡ күңеллелеге, ҡыйыу булыуы менән йәлеп итә. Авторҙың бик оҫта яҙылған әҫәрен Сибай театры артистары ла, тамашасылары ла әлегәсә яҡшы хәтерләй.

50 йылға яҡын ижад юлында Зифа Ғаяз ҡыҙы бер генә театрға тоғро хеҙмәт итеп, бихисап төрлө жанрлы спектаклдәрҙә төрлө образдар тыуҙырҙы. Берсә сабыр, аҡыллы, берсә үпкәсел, берсә һөйөүгә сарсаған, берсә һөйөүҙән кинәнә белгән ҡатын-ҡыҙ ролдәре: Нәжиб Асанбаевтың «Зәйтүнгөл»өндә – Хәтирә, Александр Островскийҙың «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр»ендә – Коринкина, Николай Гоголдең «Өйләнеү»ендә – Фекла Ивановна, Лек Вәлиевтең «Париж егете Әлфәнис»ендә – Фәриҙә, Рафаэль Сафиндың «Ҡыр ҡаҙҙары»ында – Ямал, Хәбибулла Ибраһимовтың «Башмағым»ында – Йыһан, Флорид Бүләковтың «Эх, буйҙаҡтар, буйҙаҡтар...»ында – Мәрфуға, Мостай Кәримдең «Ай тотолған төндә» трагедияһында – Тәңкәбикә, Салауат Әбүзәрҙең «Ғүмерлек ғазап»ында – Дания, Данил Сәлиховтың «Парлы яңғыҙҙар»ында – Гөлйөҙөм, Мөҙәрис Багаевтың «Үәт, исмаһам, ахырызаман!» комедияһында – Хәмдиә, Лира Яҡшыбаеваның «Әүлиә»һендә – Мәрфуға, Ярослава Пулиновичтың «Һағыштарым тулы ғазаптарым...»ында – Зәйнәб һәм башҡалар. Быларҙан тыш, актрисаның йәш һәм талантлы режиссер Айнур Асҡаровтың «Еңмеш» фильмында клуб мөдире роле тамашасы һөйөүен яуланы.

Сәхнәлә ниндәй генә роль башҡарыуына ҡарамаҫтан, актриса күңеле төпкөлөндә бихисап сер-тылсым йөрөтә. Уны бер ваҡытта ла уйнаған образдар аша тамашасыға еткермәйәсәк. Ундай бурыс ҡуйылмаған да. Яҙмышының әллә күпме һыҙланыу, икеләнеүҙәрен сәхнә артында ғына түгел, өйгә ҡайтҡас, балалары, яҡындары алдында ла күрһәтмәй йәшәү сере ябай. Ул – көслө кеше. Бары ысын ҡатын-ҡыҙ, балалары өсөн йәнен бирергә әҙер әсә генә ошондай көскә эйә. Әсә булмышына тәбиғәттән тауҙай ғәйрәт бирелгәндер, тип уйлап ҡуяһың. Күңеленең иң тәрән, иң аяулы, иң ғәзиз серҙәрен йондоҙҙар, ай аҫтында бышылдап ҡына һөйгәнеңә тел сисеү, йәки шәм яҡтыһында үҙ-үҙеңә генә әйтеп тыныслана торғандарын да йөрәк төпкөлөнә йәшереп ҡуйған. Ситтән ҡараһаң, уның тәҡәтһеҙ хис-тойғолары бына-бына атылып килеп сығыр ҙа, йүгәнһеҙ ат кеүек бөтә донъяны иңләрҙәй. Юҡ, башҡорт ҡатын-ҡыҙы – сер ул. Һыҙланыулы һағыштары шиғыр уҡығанда, йә роль ятлағанда күҙ йәштәре булып аҡһа аға, әммә һүҙ булып асылмай. Бәлки ошоноң менән дә башҡорт халҡы – юғары мәҙәниәтле халыҡ булып донъяға билдәлелер. Зифа Ғаяз ҡыҙы ҡайсаҡ тыштан шаянлығы, мутлығы менән алдаштырһа ла, уның аҡыл ҡеүәһенең тәрәнлегенә һоҡланаһың. Ул һоҡланыу тормошта ғына түгел, сәхнәлә лә йыш ҡабатлана. Театрҙан тыш, мәктәп уҡыусыларына, студенттарға ижад серҙәрен, нәфис һүҙ оҫталығын асыусы. Ул ойошторған драма түңәрәктәренә йөрөүсе балаларҙың күбеһе сәнғәт юлын һайлауы ғәжәп түгел. Образлы итеп әйткәндә, Зифа Ғаяз ҡыҙы эргә-тирәһендәгеләрҙең күңел ҡанатын нығытып, осошҡа әйҙәүсе остаз. Уның менән һөйләшкәндә, башҡорт булып тыуыуыңа ғорурлыҡ кисерәһең. Сөнки үлсәүһеҙ наҙ, яҡтылыҡ бөркөр һүҙҙәребеҙҙе уныңса урынына еткереп әйтһәк кенә йөрәк түрҙәренә етә:

– Һаумыһығыҙ!..

 

Рәзилә Ырыҫҡужина

 

Күңел ҡанатын нығытып, осошҡа әйҙәй белеүсе
Күңел ҡанатын нығытып, осошҡа әйҙәй белеүсе
Автор:
Читайте нас в